Na língua albanesa os adjetivos concordam em gênero e número com o substantivo que modificam. Isso significa que a forma do adjetivo se altera para refletir as características do substantivo, seja em termos de gênero (masculino ou feminino) ou número (singular ou plural).
Exemplo de masculino para feminino: Ky është djali im i vogël (este é meu filho pequeno) torna-se: Kjo është vajza ime e vogël (esta é minha filha pequena). Sim, temos a mudança de “ky”/ masculino singular para “kjo”/ feminino singular, e do pronome pessoal “meu”/im, no masculino singular, para feminino singular é “ime”. O adjetivo vem após o substantivo e também assume a forma feminina.
Exemplo de singular para plural: Kjo është macja ime e bardhë (esta é minha gata branca) torna-se: Këto janë macet e mia të bardha (estas são minhas gatas brancas). O adjetivo vem após o substantivo e também assume a forma plural.
Posição do adjetivo e artigo conectivo
O adjetivo em albanês, quando usado como modificador, é colocado após o substantivo e concorda com ele em gênero e número, por exemplo: një mëngjes i ftohtë (masc. sing.)- disa mëngjese të ftohta (masculino plural)- (uma manhã fria – (algumas) manhãs frias); një ditë e ftohtë – disa ditë të ftohta (plural feminino) – (um dia frio – (alguns) dias frios). O próprio adjetivo não muda com o caso do substantivo, mas a partícula que o liga a ele muda (veja a seção sobre as partículas).
Em contextos poéticos ou enfáticos, o adjetivo pode aparecer antes do substantivo, na forma definida: e bukura vajzë (a bela moça). Veja mais no artigo sobre ordem das palavras em albanês.
Os adjetivos em albanês são geralmente acompanhados do artigo conectivo, determinado pelo gênero e pelo número do substantivo. Os artigos conectivos são: “i”, “e”, “të”. O artigo conectivo “i” é usado antes do adjetivo com um substantivo masculino singular na forma indefinida ou definida, por exemplo: një shok i mirë – shoku i mirë (um bom amigo – o bom amigo)
Adjetivos mais usados
Estes são alguns dos adjetivos mais usados em albanês:
| i keq / e keqe | Mau / Ruim |
| i mirë / e mirë | Bom / Boa |
| i lehtë / e lehtë | Fácil / Leve |
| i vështirë / e vështirë | Difícil |
| i shtrenjtë / e shtrenjtë | Caro / Cara |
| i lirë / e lirë | Barato / Barata |
| i shpejtë / e shpejtë | Rápido / Rápida |
| i ngadalshëm / e ngadalshme | Lento / Lenta |
| i moshuar / e moshuar | Velho / Velha (respeitosamente) |
| i ri / e re | Jovem / Nova |
| i rëndë / e rëndë | Pesado / Pesada |
| bosh | Vazio |
| i mbushur / e mbushur | Cheio / Cheia |
| i saktë / e saktë | Correto / Correta |
| i gabuar / e gabuar | Errado / Errada |
| i fuqishëm / e fuqishme | Forte |
| i dobët / e dobët | Fraco / Fraca |
Note que alguns adjetivos possuem formas distintas para o gênero masculino e feminino (como “i keq” para masculino e “e keqe” para feminino), enquanto outros compartilham a mesma forma para ambos os gêneros (como “bosh” para vazio, que não varia).
Além disso, é importante lembrar que, dependendo do contexto e da estrutura da frase em albanês, esses adjetivos podem ser colocados após o substantivo que modificam, e sua forma pode mudar para concordar com o gênero, número e caso do substantivo.
Mais categorias de adjetivos
Além dos adjetivos de qualidade vistos acima, veja mais categorias úteis do dia a dia: cores, tamanhos, formas, sabores e quantidades.
Cores (Ngjyra)
| i zi / e zezë | Preto / Preta |
| i kuq / e kuqe | Vermelho / Vermelha |
| i bardhë / e bardhë | Branco / Branca |
| i verdhë / e verdhë | Amarelo / Amarela |
| i kaltër / e kaltër | Azul |
| jeshil / jeshile | Verde |
| kafe | Marrom |
| i hirtë / e hirtë | Cinza |
| ngjyrë portokalli | Laranja |
| vjollcë | Roxo / Violeta |
Tamanhos (Madhësitë)
| i madh / e madhe | Grande |
| i thellë / e thellë | Profundo / Profunda |
| i gjatë / e gjatë | Longo / Comprido |
| i ngushtë / e ngushtë | Estreito / Estreita |
| i shkurtër / e shkurtër | Curto / Curta |
| i vogël / e vogël | Pequeno / Pequena |
| i lartë / e lartë | Alto / Alta |
| i trashë / e trashë | Grosso / Grossa |
| i hollë / e hollë | Fino / Fina |
| i gjerë / e gjerë | Largo / Larga |
Formas (Forma)
| i rrumbullakët / e rrumbullakët | Redondo / Redonda |
| i drejtë / e drejtë | Reto / Reta |
| katror / katrore | Quadrado / Quadrada |
| trekëndor / trekëndore | Triangular |
Sabores (Shijet)
| i hidhur / e hidhur | Amargo / Amarga |
| i freskët / e freskët | Fresco / Fresca |
| i kripur / e kripur | Salgado / Salgada |
| i thartë / e thartë | Azedo / Azeda |
| djegës / djegëse | Picante |
| i ëmbël / e ëmbël | Doce |
Quantidades (Sasi)
| pak | Pouco / Pouca |
| shumë | Muito / Muita |
| disa | Alguns / Algumas |
| i gjithë / e gjithë | Todo / Toda |
Alguns exemplos de uso:
A është ky një libër i ri apo i vjetër?
Este é um livro novo ou velho?
A është ky test i lehtë apo i vështirë?
Este teste é fácil ou difícil?
Kam të drejtë apo gabim?
Eu estou certo ou errado?
Kjo është shumë e shtrenjtë!
Isso é muito caro!
A është ai më i ri apo më i vjetër se ti?
Ele é mais novo ou mais velho que você?
A është ajo e gjatë?
Ela é alta?
Një pemë e gjelbër.
Uma árvore verde.
Një ndërtesë e lartë.
Um prédio alto.
një njeri shumë i plakur.
Um homem muito velho.
Shtëpia e vjetër e kuqe.
A casa antiga vermelha.
Një mike shumë e mirë.
Uma amiga muito boa.
Graus de comparação
O comparativo é formado com më antes do adjetivo, que mantém a partícula. O superlativo não tem forma própria: é o comparativo dentro de uma expressão definida, com a partícula i ou e antes do adjetivo (que leva o sufixo definido).
| Positivo | i bukur (bonito) | i shpejtë (rápido) |
| Comparativo | më i bukur (mais bonito) | më i shpejtë (mais rápido) |
| Superlativo | më i miri (o melhor, masculino) | më e bukura (a mais bonita, feminino) |
Ajo është vajza më e zgjuar në klasë.
Ela é a menina mais inteligente da turma.
Adjetivos como substantivos
Os adjetivos podem funcionar como substantivos, sobretudo na forma definida. Esse uso é mais comum na linguagem formal ou literária: i urti (o sábio), e bukura (a bela) e të varfrit (os pobres).
Vários adjetivos e adjetivos com complemento
Quando vários adjetivos descrevem o mesmo substantivo, todos vêm depois dele, ligados por dhe (e), e cada um costuma ter a sua própria partícula:
Një vajzë e bukur dhe e zgjuar.
Uma menina bonita e inteligente.
Një burrë i gjatë, i fortë dhe i dashur.
Um homem alto, forte e querido.
O adjetivo também pode vir acompanhado de uma preposição e um complemento:
Një ditë me diell.
Um dia ensolarado.
Njerëz të mbushur me shpresë.
Pessoas cheias de esperança.
Partículas
Em albanês, diferentemente do português, o artigo definido é frequentemente anexado ao final do substantivo ou adjetivo como uma partícula, ao invés de ficar isolado antes do substantivo.
Uma das “partículas” importantes na concordância do adjetivo com o substantivo é o artigo definido ou uma partícula conectiva que aparece entre o substantivo e o adjetivo para garantir concordância gramatical. Essas partículas são “i”, “e”, “të”, que correspondem ao gênero e número do substantivo.
Uso das partículas conectivas (“i”, “e”, “të”)
As partículas conectivas são essenciais na gramática albanesa e variam conforme o gênero, número e caso do substantivo. No singular, os padrões geralmente são:
- “i” para substantivos masculinos;
- “e” para substantivos femininos;
- “e” no plural definido e “të” no plural indefinido, para ambos os gêneros.
Esses conectores servem para ligar o substantivo ao adjetivo e marcam a concordância.
Veja abaixo como as partículas ‘i’, ‘e’ e ‘të’ são usadas para marcar a concordância entre substantivos e adjetivos em diferentes gêneros e números.
Masculino Singular
“libri i vjetër” (o livro velho) – A partícula “i” indica que o substantivo “libri” (livro) é masculino e singular, e o adjetivo “vjetër” (velho) concorda com ele em gênero e número.
Feminino Singular
“drita e fortë” (a luz forte) – A partícula “e” é usada para indicar que o substantivo “drita” (luz) é feminino e singular, e o adjetivo “fortë” (forte) concorda com ele.
Plural
“librat e vjetër” (os livros velhos) – A partícula “e” antes do adjetivo “vjetër” no plural indica concordância com o substantivo plural “librat” (livros).
Concordância completa
Veja como a partícula e o adjetivo se combinam nas quatro situações possíveis (indefinido ou definido, singular ou plural), com um substantivo masculino e um feminino:
| Indefinido singular | djalë i gjatë (um menino alto) | vajzë e bukur (uma menina bonita) |
| Indefinido plural | djem të gjatë (meninos altos) | vajza të bukura (meninas bonitas) |
| Definido singular | djali i gjatë (o menino alto) | vajza e bukur (a menina bonita) |
| Definido plural | djemtë e gjatë (os meninos altos) | vajzat e bukura (as meninas bonitas) |
A partícula também muda conforme o caso do substantivo. No dativo e no ablativo definidos, por exemplo, o masculino singular passa de i para të e o feminino singular de e para së: djali i gjatë vira djalit të gjatë, e vajza e bukur vira vajzës së bukur. Mais sobre os casos no artigo sobre casos em albanês.
As partículas em albanês, seja na forma de artigos definidos pós-posicionados ou partículas conectivas, são essenciais para a concordância correta entre adjetivos e substantivos. Elas não apenas facilitam a flexão adequada dos adjetivos em termos de gênero e número, mas também ajudam a estruturar frases de maneira coesa e gramaticalmente correta.
Fontes: Mylanguages e LearnAlbanian
